26 Ocak 2008 Cumartesi

Dama — en eski oyunlardan biridir. Damanın tarihi uzak bir antik çağlara dayanmakta ve dama tarihi ve icadı hakinde birçok iddialar bulunmakta.

Bir iddiaya göre dama oyununu yunanlı savaşçı Palamed icat etti. Bu oyunu icat etmesinin nedeni ise Truva'nın kuşatmasının 10 yıl devam etmesi ve askerlerin can sıkıntısını gidermek için Palamed bu güzelim oyunu icat eder. Ama askerlerin bu oyunu tahta üzerinde mi, ya da yerde kareler çizerek ve hangi kurallarla oynadıkları şu an belli değil.

Bir başka iddiaya göre dama oyununu Mısırlı firavunlarda dama oynuyorlardı. Mısır'da yapılan arkeolojik kazılar esnasında, firavunlara yakın olan itibarlı insanların kabirlerinde dama oyununa ayıt bir çok resimler bulunmuştur. Kabirlerin duvarlarında çizilen resimlerden eski Mısırlıların üç tutkusu ortaya çıkmaktadır- avlamak, balık avlamak ve dama oynamak. Fransa’da Luvr müzesinde firavunlara ayıt olan iki dama tahtası sergilenmektedir. Örneğin, 1400'den 1392 m.ö. Mısırı yöneten Tutankhamen kabrinden 30 kareli bir dama tahtası çıkarılmıştır.
Eski Mısır'dan dama dünyaya yayılmaya başlar. Dama oyununu önce eski Bizanslılar daha sonra ise eski Romalılar oynamaya başlar. Birçok araştırmacıların bir ortak fikirleri- Birkaç asır milattan önce oynanan dama ile günümüzde oynanan dama arasında birçok benzerlik olması. O dönemde bile damayı 64 kareli dama tahtası üzerinde oynamaları ve dama taşlarının iki renkten- siyah ve beyaz olması günümüzdeki damaya çok benzemekte. O dönemde damanın iki renkte olması savaşmaya hazır olan iki orduyu temsil etmekteydi. Günümüzdeki dama oyununda olduğu gibi birkaç asır milattan önce oynanan dama oyununda da askerler (yoz taşlar) geri çekilemiyordu (geri hamle yapamıyorlardı) ancak ileriye hamle yapabiliyorlardı. Eğer asker (yoz taş) düşman hattını geçtiği zaman ise bu askerin (yoz taşın) onun savaş yeteneği yükseliyordu ve o taş kral (dama) oluyordu.

Eski Romalılar dama oyununa ’’Latrunkulu’’ olarak adlandırmışlardı. Latrunkulu kelimesinin anamı ’’Latro’’- Asker. Almanlar, Fransızlar ve diğer topluluklar ise oyunu değişik şekilde adlandırıyorlardı. Ama oyunu adlandırırken ’’dama ‘’ kelimesini kullanılıyordu. Belki da bunun sebebi ortaçağ'da kadınların şövalyeler tarafından saygı ve özel dikkat ile kuşatılmış olmalarıdır. Bu arada gelecek şövalyeleri zorunlu olarak dama oyunu öğretiliyordu- onlara savaşçı becerisini, etiğini ve şövalye taktiğini bu dama oyunu sayasında aşılanıyordu.

Damanın Yunan ve Mısırlı kaynağının dışında, bir başka üçüncü iddiada vardır — bu iddiaya göre dama (tablei) oyunu kuzeyden gelmekte. Kiev Rusya bölgesinde yapılan arkeolojik kazı çalışmalarında X asır’a ayıt boynuzdan yapılmış dama taşları ve seramikten yapılmış dama tahtası çıkarılmıştır. Ayni tür dama (tablei) taşları ve tahtası İsveç, Norveç, Danimarka ve İzlanda'da yapılan arkeolojik kazı çalışmalarında buldu. Bu buluşlar, Vikingler'in çağına ayıt olduğu tahmin ediliyor.

Dama hakkında ilk yazı İspanyol dilinde "Juego de las damas" (tarih belli değil) başlığında çıkıyor. Sonradan dama hakkinde 1547'da Torkvemada'yı ve 1590’ da Montero yazıyor. Daha sonra dama hakkında en geniş bilgi Fransızlardan gelir. Bu dilde ilk yazı 1668'de matematik-mühendisi Madle'den "Le jeau de damos" başlığı altında, 450 farklı konumla gelir. Dama oyunu ile Avrupa tanıştıktan sonra bir çok dama türleri türemeye başlar-Rus, Polonya, İngiliz, Türk, İspanyol ve değer.
Günümüz da birçok dama çeşidi vardır ve bu damaların aralarındaki farklılıklar:
1.Dama tahtalarının değişik ebatlarda olması.
2.Dama tahtaları aynı ebatta olan oyunların arasındaki fark ise:
a. Kuralların farklı olması.
b. Dama taşlarının diziliş şeklinin farklı olması.

Günümüzde en çok bilinen dama çeşitleri: Alman daması, Brezilya daması, İspanya daması, Rus daması, İngiliz daması, (8x8 64 kareli dama tahtasında 12 şer taşla oynanır), Uluslar arası (Fransız) daması, Polonya daması, (10x10 100 kareli dama tahtasında 20 şer taşla oynanır) Kanada daması (12x12 144 kareli dama tahtasında 30 şer taşla oynanır).
XIX asırda birçok ülkede Ulusal dama şampiyonluklar düzenlenmeye başlanır, birçok ülkede 100 karalı Fransız daması yaygınlaştıktan sonra bu oyunu Uluslararası dama adıyla 1897 de gayrı resmi dünya şampiyonası düzenlenmeye başlandı.

Dört federasyon (Fransa, Hollanda, Belçika ve İsviçre) tarafından 1947'de Uluslar Arası Dama Federasyonu (FMJD) kuruldu. FMJD’nin kuruluş amacı bu güne kadar düzenlenen tüm gayrı resmi dama turnuva ve şampiyonaları (1897'den beri gayrı resmi dünya şampiyonası düzenlenmekteydi) resmi şekilde düzenlemek. FMJD 1947’de Uluslar arası turnuvalarda başarılı oyuncuları ’Uluslar arası Usta’ unvanı ile ödüllendirme kararını alınır ve 1948 yılında dama tarihin da ilk resmi dünya şampiyonası ( Uluslar arası dama) düzenlenir.

FMJD nin merkezi Hollanda’da bulunmaktadır ve bu gün Asya, Afrika, Amerika ve Avrupa kıtalarından 50 ülke bu Uluslar arası kuruluşun üyesidir. FMJD bir GAISF (Uluslararası Spor Federasyonlarının Genel Birliği) üyesidir.

FMJD sadece Uluslar arası damayla ilgili resmi ululararası turnuvalar düzenlemiyor. Son 10- 15 yıldır FMJD bünyesinde diğer damalarla ilgili şubeler açılmaya başlandı. Şu an Uluslar arası daması dişinde İngiliz- Amerika ve Rus- Brezilya şubeleri da mevcuttur ve bu dama türleriyle da ilgili Dünya şampiyonası dahil çeşitli Uluslararası turnuvalar düzenlemekte.

FMJD birkaç kategori da dünya şampiyonaları: Erkek büyükler dünya şampiyonası- 1948 ‘den beri, Bayan büyükler dünya şampiyonası- 1973’den beri, Gençler (erkek) dünya şampiyonası- 1971’den beri, Öğrenci dünya şampiyonası- 1988’den beri, Gençler (kız) dünya şampiyonası- 1988’den beri, Takimler arası dünya şampiyonası- 1967’den beri ve çeşitli dama Olimpiyatlar düzenlemekte. Bu etkinliklere iştirak eden oyuncular için FMJD reyting düzenliyor ve reyting listesini yılda iki kez (Ocak'ta ve Temmuz'da) yenilenerek kamuoyuna açıklamakta.

FMJD nın dişinde bir başka dama resmi kuruluşu Avrupa Dama Konfederasyonu (EDK). EDK FMJD nın düzenlediği dama turnuva ve Şampiyonaları aynisini Avrupa düzeyinde düzenler.

EDKya benzer federasyonlar Amerika, Asıya ve Afrika kıtalarında da kurulmuştur ve EDK nın Avrupa’da düzenlediği tüm dama turnuva ve şampiyonaların benzerlerini kendi kıtalarında düzenliyorlar.

FMJD’ya üye olan ülkeler-
Africa
Volta (Burkina Faso)
Federation Burkinabe du Jeu de Dames
Côte d'Ivoire
Federation Ivoirienne du Jeu de Dames
Kamerun
Federation Camerounaise de Jeu de Dames
Kongo
Federation Congolaise du Jeu de Dames FNDA
Gambiya
Gambian Draughts Federation
Gine
Federation Guinéenne du Jeu de Dames et des Echecs
Lübnan
Federation Libanaise du Jeu de Dames (expatriot)
Mali
Federation Malienne du Jeu de Dames
Moritanya
Federation Mauritanienne du Jeu de Dames
Senegal
Federation Senegalaise du Jeu de Dames
Somali
Somali Draughts Sport Association
South Afrika
South African Wargames Union
Uganda
Uganda Amateur Draughts Association

America
Barbados
Barbados Draughts Association
Brezilya
Confederacao Brasileira de Jogo de Damas
Kanada
Federation Canadienne du jeu de Dames
Kosta Rıka
Asociacion Costarricense del Juego de Damas
Curaçao
Curaçaose Dambond
Dominik Cumhuriyeti
Federacion Dominicana de Juego de Damas
Grenada
Grenada Draughts Association
Haiti
Federation Haitienne du Jeu de Dames
Jamaika
Jamaica Board Games Foundation
Panama
Asociacion Panamena de Juego de Damas
Surinam
Surinaamse Dambond
Trinidad ve Tobago
Trinidad and Tobago Draughts Association
USA
American Pool Checkers Association
USA
American International Checkers Society
USA
International Checkers Hall of Fame

Asia
Hindistan
Draughts Federation of India
Kazakistan
Draughts Federation of Kazachstan
Moğolistan
Mongolian Federation of Draughts
Türkmenistan
Draughts Federation of Turkmenistan
Özbekistan
Uzbekistan Draughts Federation

Oceania
Avustralya
Australian Draughts Federation

Europe
Ermenistan
Armenian Draughts Federation
Azerbaycan
Azerbaijan Draughts Federation
Beyaz Rusya
Belarus Draughts Federation
Belçika
Koninklijke Belgische Dambond
Hırvatistan
Croatian Draughts Federation
Çek Cumhuriyeti
Ceska Federace Damy
İngiltere
English Draughts Association
Estonya
Estonian Draughts Federation
Fransa
Féd. francaise du jeu de dames
Gürcistan
Georgian Draughts Federation
Almanya
Interessengemeinschaft Damespiel in Deutschland
İsrail
Israeli Draughts Federation
İtalya
Federazione Italiana Dama
Letonya
Latvian Draughts Federation Union
Litvanya
Lithuanian Draughts Federation
Moldova
Draughts Federation of Moldavia
Hollanda
Koninklijke Nederlandse Dambond
Polonya
Polish Draughts Federation
Rusya
All-Russian Federation of Draughts
Slovenya
Slovenian Draughts Federation
İsviçre
Federation Suisse du Jeu de Dames
Ukrayna
Ukrainian Draughts Federation
Wales
Cymdeithas Draffts Cymru

Hiç yorum yok: